ตั้งโหมดมืดอัตโนมัติบน Linux ตามแสงจริงรอบตัว

ทำไมนักพัฒนาควรสนใจโหมดมืดอัตโนมัติ

เคยไหมที่นั่งโค้ดดึกๆ แล้วจอสว่างจนตาบอด หรือกลางวันเปิดธีมมืดแล้วมองไม่เห็นตัวอักษรเพราะแสงทะลุหน้าต่างเข้ามาจัดๆ

การสลับธีมด้วยมือทุกครั้งเป็นเรื่องน่ารำคาญ และส่วนใหญ่เราก็ลืมทำจนได้ แต่ถ้าเครื่องเปลี่ยนให้เองตามแสงจริงรอบตัว ชีวิตจะง่ายขึ้นมาก

บน Linux เราทำได้ครับ เพราะมีเครื่องมือและเซ็นเซอร์ที่พร้อมใช้งาน และเราเขียนสคริปต์ควบคุมเองได้ทุกอย่าง

สิ่งที่ต้องเตรียม

ก่อนเริ่ม เช็คก่อนว่าเครื่องคุณมีอะไรพร้อมแค่ไหน

1. เซ็นเซอร์วัดแสง (Ambient Light Sensor)

โน้ตบุ๊กหลายรุ่นมีเซ็นเซอร์วัดแสงในตัว เช่น ThinkPad, Dell XPS, MacBook ที่ลง Linux ฯลฯ

วิธีเช็คว่ามีหรือไม่ ลองดูในไดเรกทอรีนี้

ls /sys/bus/iio/devices/iio:device*/in_illuminance_raw

ถ้าเจอไฟล์ in_illuminance_raw แปลว่าเซ็นเซอร์พร้อมใช้งาน

2. ติดตั้ง iio-sensor-proxy

เป็นแพ็กเกจที่เป็นสะพานเชื่อมระหว่างเซ็นเซอร์กับเดสก์ท็อป

# Ubuntu / Debian
sudo apt install iio-sensor-proxy

# Fedora
sudo dnf install iio-sensor-proxy

# Arch
sudo pacman -S iio-sensor-proxy

จากนั้นเปิดใช้งาน service

sudo systemctl enable --now iio-sensor-proxy.service

3. ตรวจสอบค่าแสง

ลองอ่านค่าแสงดู

monitor-sensor

ถ้าติดตั้งถูก จะเห็นค่า Light: 123.45 lux เปลี่ยนตามแสงในห้องจริง ลองบังเซ็นเซอร์ด้วยมือ ค่าควรลดลง

เขียนสคริปต์สลับธีมตามแสง

ตัวอย่างนี้ใช้กับ GNOME เพราะรองรับการเปลี่ยนธีมผ่าน gsettings ได้ง่าย แต่ปรับใช้กับ KDE หรือ XFCE ได้เช่นกัน

สคริปต์อ่านค่าแสงและสลับธีม

สร้างไฟล์ auto-theme.sh

#!/bin/bash

# อ่านค่าแสงจากเซ็นเซอร์
LIGHT=$(cat /sys/bus/iio/devices/iio:device0/in_illuminance_raw 2>/dev/null)

# ถ้าอ่านไม่ได้ ให้ใช้ค่าเริ่มต้น
if [ -z "$LIGHT" ]; then
    echo "ไม่พบเซ็นเซอร์ ข้ามการทำงาน"
    exit 1
fi

# ค่า threshold (ปรับตามความเหมาะสม)
THRESHOLD=100

echo "ค่าแสงปัจจุบัน: $LIGHT lux"

if [ "$LIGHT" -lt "$THRESHOLD" ]; then
    # แสงน้อย → โหมดมืด
    gsettings set org.gnome.desktop.interface color-scheme 'prefer-dark'
    gsettings set org.gnome.desktop.interface gtk-theme 'Adwaita-dark'
    echo "เปลี่ยนเป็นโหมดมืด"
else
    # แสงมาก → โหมดสว่าง
    gsettings set org.gnome.desktop.interface color-scheme 'prefer-light'
    gsettings set org.gnome.desktop.interface gtk-theme 'Adwaita'
    echo "เปลี่ยนเป็นโหมดสว่าง"
fi

อย่าลืมให้สิทธิ์ execute

chmod +x auto-theme.sh

ตั้งให้รันอัตโนมัติทุก 30 วินาที

ใช้ systemd timer เพื่อให้เสถียรกว่า cron

สร้างไฟล์ ~/.config/systemd/user/auto-theme.service

[Unit]
Description=Auto switch theme based on ambient light

[Service]
Type=oneshot
ExecStart=/home/youruser/scripts/auto-theme.sh

สร้างไฟล์ ~/.config/systemd/user/auto-theme.timer

[Unit]
Description=Run auto-theme every 30 seconds

[Timer]
OnBootSec=10
OnUnitActiveSec=30
AccuracySec=5

[Install]
WantedBy=timers.target

เปิดใช้งาน

systemctl --user daemon-reload
systemctl --user enable --now auto-theme.timer

ตรวจสอบสถานะ

systemctl --user list-timers | grep auto-theme

ปรับใช้กับ KDE Plasma

KDE ใช้ plasma-apply-colorscheme แทน gsettings

#!/bin/bash

LIGHT=$(cat /sys/bus/iio/devices/iio:device0/in_illuminance_raw 2>/dev/null)
THRESHOLD=100

if [ -z "$LIGHT" ]; then
    exit 1
fi

if [ "$LIGHT" -lt "$THRESHOLD" ]; then
    plasma-apply-colorscheme BreezeDark
else
    plasma-apply-colorscheme BreezeLight
fi

กรณีไม่มีเซ็นเซอร์วัดแสง

ถ้าเครื่องไม่มีเซ็นเซอร์ ยังพอมีทางเลือก

ใช้เวลากลางวัน-กลางคืนแทน

#!/bin/bash

HOUR=$(date +%H)

if [ "$HOUR" -ge 19 ] || [ "$HOUR" -lt 6 ]; then
    gsettings set org.gnome.desktop.interface color-scheme 'prefer-dark'
else
    gsettings set org.gnome.desktop.interface color-scheme 'prefer-light'
fi

วิธีนี้ไม่แม่นยำเท่าเซ็นเซอร์จริง แต่ก็ดีกว่าสลับด้วยมือ

ใช้ webcam วัดแสง

ถ้ามี webcam สามารถจับภาพแล้วคำนวณความสว่างเฉลี่ยของภาพได้

#!/bin/bash

# จับภาพ 1 เฟรม แล้วคำนวณค่าเฉลี่ย
BRIGHTNESS=$(ffmpeg -i /dev/video0 -frames:v 1 -f image2 - 2>/dev/null | \
    convert - -format "%[mean]" info: 2>/dev/null)

# ค่า mean อยู่ในช่วง 0-65535
THRESHOLD=30000

if [ "$(echo "$BRIGHTNESS < $THRESHOLD" | bc)" -eq 1 ]; then
    gsettings set org.gnome.desktop.interface color-scheme 'prefer-dark'
else
    gsettings set org.gnome.desktop.interface color-scheme 'prefer-light'
fi

ต้องติดตั้ง ffmpeg และ imagemagick ก่อน

sudo apt install ffmpeg imagemagick bc

ทำให้การเปลี่ยนธีมลื่นไหลขึ้น

การเปลี่ยนธีมแบบกระทันหันอาจรบกวนสายตา ลองเพิ่มการเปลี่ยนแบบค่อยเป็นค่อยไป

เพิ่ม Hysteresis ป้องกันการสลับไปมา

ปัญหาที่พบบ่อยคือแสงอยู่ใกล้ค่า threshold แล้วธีมสลับไปมาไม่หยุด

แก้โดยใช้ค่า threshold คนละค่าสำหรับการเปลี่ยนแต่ละทิศทาง

#!/bin/bash

LIGHT=$(cat /sys/bus/iio/devices/iio:device0/in_illuminance_raw 2>/dev/null)

# ค่า threshold คนละทิศทาง
DARK_THRESHOLD=80   # ต่ำกว่านี้ → มืด
LIGHT_THRESHOLD=150 # สูงกว่านี้ → สว่าง

STATE_FILE=/tmp/theme-state

# อ่านสถานะปัจจุบัน
CURRENT=$(cat "$STATE_FILE" 2>/dev/null || echo "light")

if [ -z "$LIGHT" ]; then
    exit 1
fi

if [ "$LIGHT" -lt "$DARK_THRESHOLD" ] && [ "$CURRENT" != "dark" ]; then
    gsettings set org.gnome.desktop.interface color-scheme 'prefer-dark'
    echo "dark" > "$STATE_FILE"
    echo "เปลี่ยนเป็นโหมดมืด (lux: $LIGHT)"
elif [ "$LIGHT" -gt "$LIGHT_THRESHOLD" ] && [ "$CURRENT" != "light" ]; then
    gsettings set org.gnome.desktop.interface color-scheme 'prefer-light'
    echo "light" > "$STATE_FILE"
    echo "เปลี่ยนเป็นโหมดสว่าง (lux: $LIGHT)"
fi

วิธีนี้ทำให้ธีมเปลี่ยนเฉพาะตอนแสงเปลี่ยนชัดเจนจริงๆ ไม่กระตุก

ข้อควรระวัง

เซ็นเซอร์บางรุ่นอ่านค่าไม่ตรง ควรทดสอบและปรับ threshold ให้เหมาะกับสภาพแวดล้อมของคุณ
อย่าลืมเปลี่ยน path ของเซ็นเซอร์ในสคริปต์ให้ตรงกับเครื่องของคุณ (iio:device0 อาจเป็น iio:device1 หรือตัวเลขอื่น)
แอปบางตัวไม่ตอบสนองต่อ gsettings ต้องตั้งค่าแยก เช่น VS Code ใช้ window.autoDetectColorScheme ได้
systemd user timer จะหยุดทำงานถ้า logout ใช้ loginctl enable-linger ถ้าต้องการให้รันต่อแม้ไม่ได้ login

sudo loginctl enable-linger $USER

สรุป

การตั้งค่าโหมดมืดอัตโนมัติบน Linux ตามแสงจริงไม่ยากอย่างที่คิด ขั้นตอนหลักคือ

ติดตั้ง iio-sensor-proxy
เช็คว่าเซ็นเซอร์ทำงาน
เขียนสคริปต์อ่านค่าแสงและสลับธีม
ตั้ง systemd timer ให้รันเป็นระยะ
เพิ่ม hysteresis ป้องกันการสลับไปมา

ลองทำเองดู แล้วปรับ threshold ให้เข้ากับไลฟ์สไตล์ของคุณ ถ้าทำสำเร็จแล้วอยากแชร์ค่า threshold ที่ใช้ หรือมีวิธีที่ดีกว่านี้ มาคุยกันได้ในคอมเมนต์เลยครับ